Αναπτυξιακά παιχνίδια στην προσχολική αγωγή: τι να επιλέξετε

Τα πρώτα χρόνια διαμορφώνουν όλα όσα ακολουθούν: πώς σκέφτεται ένα παιδί, πώς τα πηγαίνει με τους άλλους και πώς διαχειρίζεται την απογοήτευση. Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της δουλειάς γίνεται μέσα από το παιχνίδι, και γι’ αυτό η επιλογή του τι θα υπάρχει στην αίθουσα είναι παιδαγωγική απόφαση και όχι απλή αγορά.

Ένα «αναπτυξιακό παιχνίδι» δεν είναι ένα παιχνίδι με την αντίστοιχη ετικέτα. Είναι ένα παιχνίδι που δίνει στο παιδί ένα πρόβλημα να λύσει, περιθώριο να το λύσει με περισσότερους από έναν τρόπους και λόγο να επιστρέψει σε αυτό την επόμενη εβδομάδα.

Τι χτίζει πραγματικά η προσχολική αγωγή

Σκέψη

Ταξινόμηση, αντιστοίχιση, μέτρημα, εντοπισμός ενός μοτίβου: η πρώτη γνωστική δουλειά γίνεται με τα χέρια. Τα παιδιά φτάνουν στις αφηρημένες έννοιες πιάνοντας πρώτα συγκεκριμένα πράγματα, και η ποιότητα όσων πιάνουν επηρεάζει το πόσο γρήγορα θα φτάσουν εκεί.

Κοινωνικές δεξιότητες

Μια αίθουσα γεμάτη παιδιά είναι μια διαρκής διαπραγμάτευση: ποιος πάει πρώτος, ποιος έχει σειρά, ποιοι κανόνες ισχύουν σήμερα. Το μοίρασμα και η συνεργασία μαθαίνονται μέσα σε αυτή την τριβή, όχι σε μια εξήγηση για το μοίρασμα.

Συναισθηματική ανάπτυξη

Στο παιχνίδι το παιδί συναντά απογοητεύσεις στα μέτρα του (ο πύργος πέφτει, το κομμάτι δεν ταιριάζει, κάποιος άλλος το πρόλαβε) και μαθαίνει ότι το συναίσθημα περνάει. Αυτό είναι δύσκολο να οργανωθεί σκόπιμα, αλλά εύκολο να προσφερθεί, αν δώσετε στα παιδιά κάτι που είναι πραγματικά απαιτητικό.

Πώς τα παιχνίδια στηρίζουν τη μάθηση

Γνωστικές δεξιότητες. Ένα καλό παιχνίδι θέτει μια ερώτηση. Τι ταιριάζει πού, τι στέκεται, τι θα γίνει μετά. Τα παιδιά απαντούν δοκιμάζοντας, και οι απαντήσεις που βρίσκονται έτσι μένουν.

Κινητικότητα. Πιάσιμο, στοίβαγμα, ισορροπία, μεταφορά: λεπτή κινητικότητα με τα μικρά κομμάτια, αδρή με τα μεγάλα. Μετράνε και οι δύο, και σε μια αίθουσα συνήθως υπάρχουν άφθονες ευκαιρίες για την πρώτη και πολύ λίγες για τη δεύτερη.

Επίλυση προβλημάτων. Ο μηχανισμός είναι η δοκιμή και το λάθος. Ένα παιδί που χτίζει έναν πολύ ψηλό πύργο και τον βλέπει να πέφτει έχει μάθει κάτι για την ισορροπία που καμία εξήγηση δεν μπορεί να του δώσει.

Κατηγορίες που αξίζουν τη θέση τους

Τουβλάκια και σετ κατασκευών

Φαίνονται απλά, αλλά προσφέρουν περισσότερα από οτιδήποτε άλλο στην αίθουσα.

• Χωρική αντίληψη. Ο χειρισμός των τουβλακιών διδάσκει μέγεθος, σχήμα και χωρικές σχέσεις, τη βάση για τη μαθηματική σκέψη αργότερα.
• Κινητικότητα. Το πιάσιμο, το στοίβαγμα και η ισορροπία απαιτούν συντονισμό και ακρίβεια, τις ίδιες δεξιότητες που αργότερα θα χρειαστεί η γραφή.
• Επίλυση προβλημάτων. Αιτία και αποτέλεσμα, ισορροπία, σταθερότητα: το παιδί τα μαθαίνει δοκιμάζοντας, ακόμη και γκρεμίζοντας επίτηδες τον πύργο.
• Φαντασία. Τα τουβλάκια δεν είναι μόνο πύργοι. Γίνονται κάστρα, καράβια, ολόκληρες πόλεις, και την ιστορία τη βάζει το παιδί.

Παζλ και εκπαιδευτικά παιχνίδια

• Γνωστική ανάπτυξη. Η αναγνώριση μοτίβων, χρωμάτων και σχημάτων εξασκεί τη μνήμη και την επεξεργασία πληροφοριών.
• Προσοχή. Για να ολοκληρωθεί ένα παζλ, το παιδί πρέπει να μείνει προσηλωμένο σε κάτι: μια δεξιότητα που το σχολείο θεωρεί δεδομένη και σπάνια διδάσκει.
• Κοινωνικές δεξιότητες. Τα παιχνίδια με πολλούς παίκτες διδάσκουν την εναλλαγή σειράς και τη δουλειά για έναν κοινό στόχο.
• Συναισθήματα. Η νίκη χτίζει αυτοπεποίθηση· το να χάνεις με αξιοπρέπεια είναι το δυσκολότερο και πιο χρήσιμο μάθημα.

Υλικά χειροτεχνίας

• Αυτοέκφραση. Η τέχνη δίνει στα παιδιά έναν τρόπο να βγάλουν προς τα έξω σκέψεις και συναισθήματα, κάτι σημαντικό για τη συναισθηματική ανάπτυξη.
• Συντονισμός ματιού-χεριού. Το πέρασμα μιας χάντρας, το κόψιμο πάνω σε μια γραμμή: δουλειά ακρίβειας σε μικρές δόσεις.
• Επινοητικότητα. Τα περιορισμένα υλικά αναγκάζουν το παιδί να γίνει εφευρετικό. Ο περιορισμός είναι εδώ το ζητούμενο, όχι μια έλλειψη.

Οκτώ κανόνες επιλογής

1. Ταιριάξτε το παιχνίδι με το αναπτυξιακό στάδιο, όχι με την ηλικία στη συσκευασία. Δείτε ποιες δεξιότητες κατακτά το παιδί αυτή τη στιγμή.
2. Αποφασίστε ποια δεξιότητα αγοράζετε. Λεπτή κινητικότητα, γνωστική ανάπτυξη, συνεργασία: ένα παιχνίδι που υποτίθεται ότι κάνει τα πάντα συνήθως δεν κάνει τίποτα καλά.
3. Πρώτα η ασφάλεια και η ανθεκτικότητα. Μη τοξικά υλικά, κατασκευή που αντέχει τον ενθουσιασμό, κανένα μικρό εξάρτημα για τα πιο μικρά παιδιά.
4. Προτιμήστε παιχνίδια ανοιχτού τύπου. Τουβλάκια, υλικά ζωγραφικής, γαντόκουκλες: οτιδήποτε δεν επιβάλλει έναν μόνο τρόπο χρήσης.
5. Αναζητήστε την ευελιξία. Ένα καλό σετ είναι γρίφος για ένα παιδί δύο ετών και κατασκευαστικό έργο για ένα παιδί πέντε ετών. Μένει στην αίθουσα για χρόνια, όχι για μήνες.
6. Φροντίστε και για ατομικό και για ομαδικό παιχνίδι. Το πρώτο χτίζει συγκέντρωση, το δεύτερο συνεργασία. Μια αίθουσα χρειάζεται και τα δύο.
7. Προτιμήστε την ποιότητα από την ποσότητα. Λίγα, καλά επιλεγμένα πράγματα αξίζουν περισσότερο από ένα γεμάτο ράφι. Η υπερβολική ποικιλία κατακλύζει το παιδί αντί να εμπλουτίζει το παιχνίδι του.
8. Σκεφτείτε ποιος θα τα μαζεύει. Ένα σετ που θέλει είκοσι λεπτά για να μαζευτεί θα σταματήσει αθόρυβα να χρησιμοποιείται.

Πού ταιριάζουν τα μαλακά τουβλάκια

Τα μεγάλα μαλακά τουβλάκια πληρούν αρκετούς από αυτούς τους κανόνες ταυτόχρονα: είναι ανοιχτού τύπου, ευέλικτα για διάφορες ηλικίες, ασφαλή από την ίδια την κατασκευή τους και μαζεύονται γρήγορα, γιατί στοιβάζονται. Σε μια αίθουσα όπου το πάτωμα είναι περιζήτητο, ένα σετ που γίνεται τοίχος, τούνελ, σκαλοπάτι και γωνιά ηρεμίας αξίζει περισσότερο από τέσσερα κομμάτια εξοπλισμού που το καθένα κάνει ένα μόνο πράγμα.

Δείτε τα σετ ή ρίξτε μια ματιά σε όσα χτίζουν με αυτά άλλες τάξεις.

Εν συντομία

Τα αναπτυξιακά παιχνίδια έχουν σημασία στην προσχολική αγωγή, γιατί είναι τα εργαλεία με τα οποία τα παιδιά κατακτούν τα αναπτυξιακά ορόσημα πάνω στα οποία στηρίζονται όλα τα υπόλοιπα. Η αρχή επιλογής είναι αρκετά απλή για να τη θυμάστε όταν στέκεστε μπροστά σε έναν κατάλογο: λιγότερα πράγματα, όσο γίνεται πιο ανοιχτού τύπου, επιλεγμένα για μια δεξιότητα που μπορείτε να ονομάσετε.