Παιγνιοθεραπεία: η θεραπεία δεν χρειάζεται να είναι δύσκολη

Ζητήστε από ένα επτάχρονο παιδί να περιγράψει τι το τρόμαξε και συνήθως θα σηκώσει τους ώμους. Δώστε στο ίδιο παιδί μερικές φιγούρες και λίγα τουβλάκια, και μέσα σε δέκα λεπτά αυτό που το τρόμαξε θα έχει αποκτήσει μορφή, θέση και τέλος. Αυτή η απόσταση ανάμεσα σε ό,τι μπορεί να πει ένα παιδί και σε ό,τι μπορεί να δείξει είναι η βάση όλης της παιγνιοθεραπείας.

Η παιγνιοθεραπεία δεν είναι μια ελαφρύτερη εκδοχή της «πραγματικής» θεραπείας. Είναι μια μέθοδος που στηρίζεται στο ότι τα παιδιά επεξεργάζονται τις εμπειρίες τους μέσα από τη δράση πολύ πριν μπορέσουν να τις επεξεργαστούν μέσα από τη συζήτηση. Ο θεραπευτής δεν κάθεται απέναντι από το παιδί κάνοντας ερωτήσεις. Κάθεται δίπλα του και παρατηρεί με προσοχή τι χτίζεται, τι γκρεμίζεται, τι κρύβεται και τι σώζεται.

Τι δίνει η παιγνιοθεραπεία στο παιδί

Ένας τρόπος να ειπωθούν τα δύσκολα

Τα παιχνίδια επιτρέπουν στο παιδί να εκφράσει συναισθήματα και γεγονότα συμβολικά, χωρίς να χρειαστεί να τα ονομάσει. Μια κούκλα μπορεί να φοβάται, ώστε το παιδί να μη χρειάζεται να παραδεχτεί ότι φοβάται το ίδιο. Ένας πύργος μπορεί να πέσει και να ξαναχτιστεί. Αυτό είναι πολύ λιγότερο πιεστικό από μια ευθεία ερώτηση, και για ένα παιδί που δεν έχει ακόμη λέξεις για τις δικές του συναισθηματικές καταστάσεις είναι συχνά ο μόνος διαθέσιμος δρόμος.

Μια σχέση που το παιδί θέλει πραγματικά

Επειδή το παιχνίδι είναι απολαυστικό, το παιδί αρχίζει να βλέπει τον θεραπευτή ως συμπαίκτη και όχι ως κάποιον που εφαρμόζει μια διαδικασία. Αυτή η οικειότητα δεν είναι ένα ευχάριστο παράπλευρο όφελος· είναι η προϋπόθεση της δουλειάς. Ένα παιδί που νιώθει ασφάλεια αποκαλύπτει περισσότερα, δοκιμάζει περισσότερα και αντέχει περισσότερες δυσκολίες μέσα στη συνεδρία.

Διαμόρφωση του χώρου

Αρκεί ένας μικρός χώρος

Ένας αποτελεσματικός χώρος παιγνιοθεραπείας δεν απαιτεί μεγάλο δωμάτιο. Αυτό που μετράει είναι η οργάνωση: προσβάσιμος αποθηκευτικός χώρος, ώστε το παιδί να διαλέγει μόνο του τα υλικά, ελεύθερο πάτωμα για κίνηση και μια γωνιά που μπορεί να γίνει ήσυχη. Τα κουτιά και τα χαμηλά ράφια κάνουν περισσότερα για μια συνεδρία απ’ ό,τι τα τετραγωνικά μέτρα.

Ενσωμάτωση στοιχείων εσωτερικού παιδότοπου

Μαλακές αρθρωτές κατασκευές, τούνελ, κάτι για σκαρφάλωμα: όλα αυτά προσθέτουν σωματική δραστηριότητα στη συνεδρία, και αυτό μετράει διπλά. Κάνει καλό στο σώμα και δίνει στο παιδί έναν θεμιτό τρόπο να εκτονώσει την ένταση ενώ δουλεύει πάνω σε κάτι δύσκολο. Μια συνεδρία που μπορεί να περνά από το χτίσιμο στο σκαρφάλωμα και στο ήσυχο κάθισμα κρατά το ενδιαφέρον του παιδιού πολύ περισσότερη ώρα από μια συνεδρία στο τραπέζι.

Τεχνικές που θα συναντήσετε

Παιχνίδι ρόλων

Όταν το παιδί υποδύεται έναν ρόλο, μπορεί να εκφράσει συναισθήματα που αλλιώς δεν θα παραδεχόταν. Το να παίζει τον γονιό, τον γιατρό ή τον κακό της ιστορίας είναι ένας ασφαλής τρόπος να δοκιμάσει αντιδράσεις σε καταστάσεις που στην πραγματική ζωή είναι δύσκολες, και να δει τι συμβαίνει όταν η αντίδραση αλλάζει.

Τέχνη και κατασκευές

Το σχέδιο, η ζωγραφική και οι κατασκευές κάνουν απτές τις εσωτερικές καταστάσεις. Αυτό που χτίζει ένα παιδί, και ο τρόπος που αντιμετωπίζει ό,τι έχτισε, περιέχει πληροφορίες που καμία συνέντευξη δεν θα έδινε. Ιδίως το κατασκευαστικό παιχνίδι δίνει στον θεραπευτή κάτι να παρατηρεί με τον χρόνο: γίνεται η κατασκευή ψηλότερη, πιο ασφαλής, πιο κλειστή;

Αφήγηση ιστοριών

Ο θεραπευτής ξεκινά μια ιστορία και το παιδί τη συνεχίζει. Οι ιστορίες που επινοούν τα παιδιά συνήθως αντανακλούν πιστά τις δικές τους ανησυχίες και ελπίδες, και το κλείσιμο μιας ιστορίας επιτρέπει στο παιδί να βάλει ένα τέλος σε μια δύσκολη κατάσταση, τέλος που η πραγματικότητα δεν έχει φέρει ακόμη.

Άλλη ηλικία, άλλο παιχνίδι

Μικρά παιδιά. Η λεκτική επικοινωνία είναι περιορισμένη, οπότε το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς το σηκώνουν οι κούκλες, τα τουβλάκια και τα σετ παιχνιδιού. Το παιχνίδι χαλαρώνει το παιδί και το διευκολύνει να εκφραστεί.

Έφηβοι. Συνήθως λειτουργούν καλύτερα πιο δομημένες μορφές, όπως τα παιχνίδια στρατηγικής και τα παιχνίδια ρόλων. Δίνουν ένα πλαίσιο για να συζητηθούν το κοινωνικό άγχος, η συνεργασία και η επίλυση προβλημάτων, χωρίς η κουβέντα να αφορά ευθέως τον ίδιο τον έφηβο.

Ενήλικες. Σπανιότερα, αλλά εφαρμόζεται κι εδώ: μεταφορικές κάρτες, επιτραπέζια παιχνίδια, δημιουργικές εργασίες. Για κάποιον που δυσκολεύεται στην ευθεία συζήτηση, αξίζει να υπάρχει ένας έμμεσος δρόμος.

Συνέχεια στο σπίτι

Γωνιά παιχνιδιού

Μια ξεχωριστή, ασφαλής γωνιά με ποικίλα υλικά (είδη ζωγραφικής, τουβλάκια, φιγούρες) μεταφέρει τη δουλειά της συνεδρίας στην καθημερινότητα. Τρεις κανόνες την κάνουν να λειτουργεί:

• Κρατήστε τη χωρίς περισπασμούς και κινδύνους.
• Εφοδιάστε τη με υλικά για διάφορα είδη παιχνιδιού: δημιουργικό, κατασκευαστικό, παιχνίδι φαντασίας.
• Αφήστε το παιδί να τη διαμορφώσει. Η αίσθηση ότι του ανήκει είναι μέρος αυτού που κάνει τη γωνιά χρήσιμη.

Τεχνικές στις καθημερινές στιγμές

Η κουβέντα μέσα από μια γαντόκουκλα πριν από τον ύπνο, μια ιστορία που επινοείτε μαζί, ένα παιχνίδι που το καθοδηγεί το παιδί: αυτά δεν είναι θεραπεία, αλλά χρησιμοποιούν τον ίδιο μηχανισμό και κρατούν ανοιχτό το κανάλι επικοινωνίας ανάμεσα στις συνεδρίες.

Πού ταιριάζουν τα μαλακά τουβλάκια

Τα μεγάλα μαγνητικά αφρώδη τουβλάκια είναι χρήσιμος εξοπλισμός για έναν θεραπευτικό χώρο, γιατί καλύπτουν πολλές ανάγκες ταυτόχρονα: χρησιμεύουν για κατασκευαστικό παιχνίδι και για σκαρφάλωμα, ως εμπόδιο που το παιδί ξεπερνά με το σώμα του και ως τοίχοι μιας γωνιάς ηρεμίας, όταν χρειάζεται να αποσυρθεί. Ο θεραπευτής αλλάζει τη διάταξη του χώρου γύρω από το παιδί, αντί να προσαρμόζει το παιδί στον χώρο.

Δείτε τα σετ ή διαβάστε πώς χρησιμοποιούνται τα τουβλάκια στη θεραπεία.

Εν συντομία

Η παιγνιοθεραπεία λειτουργεί επειδή συναντά τα παιδιά εκεί όπου ήδη βρίσκονται. Δεν ζητά από το παιδί να μεταφράσει την εμπειρία του στη γλώσσα των ενηλίκων πριν αρχίσει η δουλειά πάνω σε αυτήν. Δώστε στα παιδιά έναν χώρο όπου μπορούν να κινηθούν, υλικά που μπορούν να πλάσουν και έναν ενήλικα που παρατηρεί χωρίς να κατευθύνει, και τα περισσότερα θα σας δείξουν τι συμβαίνει πολύ πριν μπορέσουν να σας το πουν.